در این مقاله به برخی وازه ها و کلمات مهم جاری در سازمان فنی و حرفه ای کشور می پردازیم تا با قوانین و مقررات بیشتر از پیش آشنا شوید.
تعاریف
استاندارد ارزشیابی حرفه: استاندارد ارزشیابی به فرایند ارزشیابی و قضاوت در مورد احراز شایستگی با توجه به معیارهای عملکرد اطلاق میگردد. این فرایند روشی منظم و نظام دار شامل جمع آوری شواهد و قضاوت در مورد آن که یک شایستگی به دست آمده است یا خیر، بوده و از طریق ابزارهای ارزشیابی مختلف در شرایط عملکردی منطبق با محیط واقعی کار احراز می شود .
استاندارد آموزشی حرفه: استاندارد آموزش حرفه بر اساس استانداردهای شایستگی حرفه و ارزشیابی توسط ارایه دهندگان آموزش فنی و حرفه ای تهیه می گردد.در این استاندارد برنامه، اهداف دروس، محتوی، روش های تدریس، تجهیزات آموزشی، شرایط کارآموز و مربی و… در اولویت قرار دارد. استانداردهای آموزشی باید مورد توافق ذی نفعان آموزش و تربیت قرار گرفته و اعتبار بخشی شود.
استاندارد شایستگی حرفه: استاندارد شایستگی حرفه معیار و شاخصهایی برای عملکرد در یک حرفه است. این استاندارد در سطح ملی بر اساس استاندارد طبقهبندی مشاغل و حرف و همچنین چارچوب صلاحیت حرفهای ملی طراحی میگردد. استاندارد شایستگی نقشه کاری شامل مولفه های شایستگی (دانش، مهارت و نگرش)، استاندارد عملکرد و تجهیزات، ابزار و مواد مصرفی مورد نیاز برای انجام کار در شغل و حرفه مورد نظر می باشد.
اعتبارسنجی مراکز آموزش فنی و حرفه ای: اعتبار سنجی فرآیندی است برای ارزیابی و تضمین کیفیت فعالیت یک موسسه آموزشی، که در دورههای ارزشیابی معین و چرخشی، براساس استانداردها و ضوابط از پیش تعیین شده و مورد توافق خبرگان، صورت گرفته و منجر به اعطای مجوز ویا تایید صلاحیت یک مرکزآموزشی برای مدتی مشخص، باهدف حصول اطمینان ذینفعان از مطلوبیت تحقق برنامههای مرکز منطبق با معیارهای تعریف شده، می باشد.
آزمون دانشی فنی و حرفه ای: آزمونی است شامل تعدادی سؤال بر اساس استانداردهای شایستگی و ارزشیابی است که هر یک از آنها از یک قسمت اصلی و تعدادی گزینه (پاسخ) تشکیل میشود و آزمونشونده از میان گزینههای پیشنهادی، گزینه صحیح (پاسخ سؤال) را انتخاب میکند.
آزمون عملی فنی و حرفه ای: آزمونی است که یادگیرنده میزان یادگیری و تغییر رفتار مربوط به یادگیری را در قالب پروژه معین به صورت عملی بر اساس استانداردهای شایستگی و ارزشیابی ارائه می دهد. برای مثال، از کارآموز خواسته می شود که با تعمیر یک ماشین، آموخته های خود را به نمایش بگذارد.
آموزش مجازی فنی و حرفه ای(الکترونیکی) : آموزش مجازی (الکترونیکی) نوعی آموزش و روش یادگیری توسط سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور است که با استفاده از بستر منابع دیجیتال اعم از موبایل، کامپیوتر، اینترنت و تبلت، شبیه سازها و سایر تجهیزات و امکانات دیجیتال صورت می گیرد.
آموزش فنی وحرفهای مهارتی غیررسمی : آموزشی است که در خارج از نظام رسمی طبق برنامهای مشخص ارائه و به اخذ گواهینامه شایستگی و صلاحیت شغلی میانجامد. این آموزشها توسط سازمان آموزش فنی و حرفهای، دستگاه های اجرائی و بنگاههای اقتصادی ارائه میشود.
آموزشگاه فنی و حرفهای آزاد: واحدهای آموزشی غیردولتی که با مجوز سازمان آموزش فنیو حرفه ای کشور نسبت به ارایه آموزش های فنی و حرفه ای مطابق با استاندادرهای آموزش فنی و حرفه ای و با اخذ شهریه های مصوب اقدام نمایند و برای آموزش های ارایه شده توسط این موسسات، گواهینامه مهارت شایستگی و ارزشیابی از طرف سازمان آموزش فنی و حرفه ای صادر گردد.
پروانه مهارت فنی : نوعی گواهینامه مهارتی است که بر اساس” آیین نامه صدور پروانه مهارت فنی برای کارگران ماهر، به افرادی که پس از طی دوره آموزشی یا پس از کسب تجربه در آن دسته از امور فنی در بخش های ساختمان و شهرسازی، در آزمون های کتبی و عملی شرکت نموده و موفق به کسب حد نصاب نمره می شوند، اعطا می شود.
پودمان آموزشی مربیگری فنی و حرفه ای سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور: بخشی از یک دوره آموزشی کلی است که بر یک موضوع یا هدف خاص تمرکز دارد و در قالب بسته های آموزشی مستقل در طول دوران خدمت یا دوره آموزشی یک مربی آموزش فنی و حرفه ای برای وی ارایه می شود.
حرفه: مجموعه ای از چند شغل همگن که در یک گروه بزرگ دسته بندی شده، در مبانی و اصول مشترک بوده و در طبقه بندی شغل و حرف در یک سطح مهارت و تخصص قرار می گیرد.
خوشه آموزشی: مجموعه ای از رشته های آموزشی مرتبط با هر یک از بخش های عمده اقتصادی (صنعت، خدمات ، فرهنگ و هنر و کشاورزی) است.
دوره آموزشی فنی و حرفه ای: مقطع زمانی مطابق با ساعات آموزشی مندرج در استانداردهای آموزشی سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور که محتوای نظری(تئوری) و عملی در این بازه زمانی در کارگاه با تجهیزات ، ابزار و مواد مصرفی مناسب، توسط مربی به کارآموز آموزش داده می شود.
سطح صلاحیت حرفه: سطح صلاحیت حرفه عبارت است از سطح حرفه در چهارچوب صلاحیت حرفهای ملی است. مدارک و گواهینامه ها در نظام آموزش و تربیت فنی، حرفه ای و مهارتی باید مبتنی بر چهارچوب صلاحیت حرفه ای ملی اعطاء گردد. سطوح صلاحیت حرفهای ملی هشت سطح است، که عبارت است از: ۱ـ سطح کارگر ساده؛ ۲ـ سطح کارگر ماهر؛ ۳ـ سطح کمک کاردان حرفهای از قبیل کمک تکنسین؛ ۴ـ سطح کاردان حرفهای از قبیل تکنسین؛ ۵- سطح کاردان ارشد حرفهای از قبیل کمک مهندس؛ ۶- سطح کارشناس حرفهای از قبیل مهندس حرفهای؛ ۷ـ سطح کارشناس ارشد حرفهای از قبیل مهندس ارشد حرفهای؛ ۸- سطح دکترای حرفهای
شایستگی حرفه ای و مهارتی: توانایی انجام کار در محیط ها و شرایط گوناگون به صورت موثر و کارا برابر استاندارد است
شایستگی غیر فنی: مجموعه ای از مهارتها، دانش و شایستگیهایی که توانایی یک نیروی کار را برای تضمین و حفظ شغل، پیشرفت در کار و کنار آمدن با تغییرات، تضمین شغل دیگر در صورت تمایل یا اخراج شدن و ورود آسانتر به بازار کار افزایش میدهد
ظرفیت آموزشی مرکز آموزش فنی و حرفه ای: حداکثر توان آموزشی یک مرکز دولتی در طول یک سال آموزشی است که بر اساس توانایی و قابلیت های موجود شامل تعداد کارگاه ها، میزان تجهیزات آموزشی، تعداد مربی و . . . را ظرفیت آموزشی مرکز مینامند که بر اساس نفر-ساعت محاسبه می گردد.
کارگاه آموزش فنی و حرفه ای: مکانی است که برای اجرای برنامههای آموزش فنی و حرفهای تجهیز و مورد بهره برداری قرار می گیرد.
گروه برنامه ریزی درسی: گروه تخصصی شامل خبرگان حرفه ای، مربیان و کارشناسان برنامه ریزی درسی اموزش فنی و حرفه ای است که به منظور نظارت بر تدوین و بازنگری استانداردهای مهارت تشکیل می گردد.
گواهینامه مهارت: سند رسمی سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور است که که توسط یک هیئت یا ارگان مجاز صادر می شود.و پیشرفت یک فرد را با توجه به رویه های استاندارد ارزشیابی ثبت می کند. همچنین سندی که بوسیله مسئولین برای فردصادر می شود و نشان می دهدکه فرد سنجیده شده و در پک واحدیا تعدادی از واحد های وابسته یه شایستگی از خود استحقاق نشان داده است.
مربی سازمان آموزش فنی و حرفه ای: کارکنان آموزشی سازمان آموزش فنی و حرفه ای که دارای صلاحیت علمی و عملی لازم برای ارایه آموزش های فنی و حرفه ای در یک یا چند حرفه زیر مجموعه یک رشته آموزشی، هستند.
مرکز آموزش فنی و حرفه ای دولتی: فضای آموزشی شامل کارگاههای آموزشی، کلاس ها، آزمایشگاه، فضای اداری و امکانات جانبی است که بر اساس ضوابط و مقررات ارتقاء مهارت و تخصص برای کارگران شاغل و یا ایجاد مهارت در افراد متقا ضی کارفاقد مهارت و یا کم مهارت ایجاد شده است و تحت پو شش سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور اداره می شود.
مرکز مدیریت مهارت آموزی و مشاوره شغلی: شعبه ای از یک مرکز آموزش فنی و حرفه ای ثابت دولتی می باشد که با تکیه بر ظرفیت های بالقوه و بالفعل دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی، مراکز آموزش فنی و حرفه ای ثابت دولتی و آموزشگاه های فنی و حرفه ای آزاد در محل یک دانشگاه یا موسسه آموزش عالی ایجاد می شود.
مرکز آموزش فنی و حرفهای دولتی دو منظوره: مرکز آموزش فنی و حرفه ای دولتی است که طبق مجوز آن می تواند آموزش های مهارتی مربوط به خواهران و برادران را ارایه نماید
مرکز کارآموزی بین کارگاهی: مرکز آموزشی است که مجوز آن از سوی سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور صادر می شود و در آن آموزش با استفاده از امکانات خط تولید انجام میگیرد.
مرکز کارآموزی جوار کارگاهی: مرکز کارآموزی جوار کارگاهی ، مرکزی آموزشی است که مجوز آن سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور صادر می شود که از لحاظ تجهیزات آموزشی، مستقل از خط تولید بوده و یک واحد به تنهایی یا چند واحد به اشتراک میتوانند آن را ثبت و بهره برداری نمایند.
منبع آموزشی فنی و حرفه ای: منابعی برای یاددهی- یادگیری کارآموزان و راهنمای مربیان در حوزه مهارت آموزی است که به صورت چاپی یا الکترونیکی در قالبهای متنی و چند رسانه ای نظیر کتاب، محتوا و فیلم آموزشی، نقشه و پروژه های عملی و موارد مشابه با رعایت چهارچوب های استانداردهای شایستگی حرفه، شغل و ارزشیابی نشر می یابند.
مهارت کار: شایستگی های کسب شده است که با استفاده از آن فرد می تواند قابلیت اشتغال پذیری در بازار کار را داشته باشد و یا به فعالیت خود ادامه دهد
مهارت آموخته: فردی است که دوره آموزش مهارتی معینی را به پایان رسانده است.
مهارت آموز: فردی که برای فراگرفتن حرفهی خاص، بازآموزی یا ارتقاء مهارت برای مدت معین در مراکز آموزش فنی و حرفه ای دولتی، مراکز جوار و یا بین کارگاهی و یا در آموزشگاه های فنی و حرفه ای آزاد در حال آموزش است.
مهارت آموزی در محیط کار واقعی: نوعی از مهارت آموزشی است که در محل کار یا محوطه کار به عنوان بخشی از آموزش عملی، کار تولیدی و توسعه حرفه ای مهارت اموزان انجام می شود.
مهارت جو: به فردی اطلاق می شود که متقاضی به گذراندن دوره های مهارت آموزی درمراکز آموزشی سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور است اما تاکنون موفق به انتخاب نوع دوره و شرکت در آن نبوده است.
